De kracht van de vrijheid

De vrijheid laat zich dan misschien niet temmen. De vrije samenleving daarentegen is geen evidentie. De vrije en open maatschappij komt net zo min tot stand of net zo min spontaan tot leven als de welvaart die zij genereert. De open samenleving is geen vanzelfsprekendheid. Integendeel. Een vrije en open samenleving moet worden bevochten, veroverd, afgedwongen. Eerst en vooral tegenover haar vijanden, haar tegenstrevers, al diegenen die haar voortdurend belagen en bekritiseren: nationalisten, fundamentalisten, etatisten, behoudsgezinden van allerlei slag en origine. Maar ook tegenover de onverschilligen, tegenover wie het ogenschijnlijk weinig deert in welke richting de maatschappij evolueert of in welke samenleving ze morgen zullen wonen, werken en leven.

Het vestigen van de vrije en open samenleving is dus geen kwestie van enkelen, maar vraagt de inzet van velen. En dat onder de meest diverse vormen: politieke actie, intellectuele betrokkenheid, moreel engagement. Het vraagt alle politieke krachten te verenigen die de vrijheid lief hebben. Al diegenen die de vrijheid niet zozeer zien als het hoogste persoonlijke goed, maar wel als de belangrijkste hefboom om de samenleving vorm te geven. Als het middel bij uitstek om de maatschappij te organiseren en tot grotere welvaart te brengen.

Daarbij moeten we één zaak goed beseffen: wie niet bereid is voor de vrijheid te vechten, wie niet bereid is om voor haar in de bres te springen, loopt het risico haar definitief te verliezen. Of zoals de Peruviaanse auteur Mario Vargas Llosa in De cultuur van de vrijheid schrijft: “Vrijheid is net als de liefde een rijke ervaring die niet in een definitie gevat kan worden. Maar zo onmogelijk als het is haar te definiëren, zo simpel is het om haar te identificeren, te beseffen wanneer ze er is, of ze echt is of vals en of we haar genieten of moeten ontberen.”