De Verenigde Staten van Europa

Al meer dan vijftig jaar staat de Europese Unie garant voor vrede, vrijheid en welvaart. Zonder aarzelen mogen we zelfs stellen dat de Unie het meest succesvolle politieke project is sinds de Tweede Wereldoorlog. Toch klagen veel burgers over Europa. Ze vinden dat het Europese project in het slop zit. Ze zijn vooral ontgoocheld dat de Unie haar belofte van een sterke en veerkrachtige politieke organisatie niet waarmaakt. Bij elke gebeurtenis van belang, zoals grote bedrijfsherstructureringen, stijgende olieprijzen, terroristische dreigingen of internationale humanitaire catastrofes weerklinkt dan ook de roep naar een besluitvaardig en krachtdadig Europa, de Verenigde Staten van Europa.

Het eerste wat daartoe in de steigers moet worden gezet, is een Europese regering en een rechtsreeks verkozen Europese President. We bezitten één munt, de euro en één monetaire unie, de eurozone. Maar binnen die zone ontwikkelt ieder land zijn eigen nationale, verticale strategie. Eén gezamenlijke sociaal-economische aanpak voor de eurozone is er niet. Competitief zijn in de snelgroeiende horizontale wereldeconomie veronderstelt nochtans dat alle nationale barrières worden doorbroken, de interne Europese markt zo snel mogelijk wordt voltooid en er één gemeenschappelijke politiek van hervormingen wordt ontwikkeld op zoveel verschillende terreinen als het industriële beleid, de fiscaliteit, de arbeidsmarkt, de energiepolitiek, en zo meer. Het uitgangspunt daarbij moet geen blinde harmonisering zijn die de diversiteit van Europa en van de horizontale wereld negeert, maar een convergentie van de verschillende strategieën in de nationale lidstaten. Convergentie betekent niet dat we exact hetzelfde moeten doen. Wel dat we hetzelfde doel voor ogen moeten houden en daarbij dezelfde weg volgen en dezelfde richting inslaan. Convergentie met andere woorden bedient zich van zogenaamde minima en maxima, minima om sociale drama’s en sociale dumping te voorkomen en maxima om de Europese economie binnen de competitieve perken van de horizontale wereldeconomie te houden.

In 2020 zullen de Europeanen slechts vijf procent van de wereldbevolking uitmaken. Die wereld zal bovendien evolueren naar een multipolaire orde, waarin niet alleen de Verenigde Staten van Amerika het voor het zeggen zullen hebben, maar waarin landen zoals China, India en Japan zowel economisch als politiek en militair een steeds belangrijker rol zullen opeisen. Alleen een verenigd Europa zal in deze nieuwe wereldorde een rol van betekenis kunnen spelen. Daartoe is één Europese diplomatie noodzakelijk in plaats van de absurde situatie van vandaag waarbij elk land van de Unie in ongeveer elke hoofdstad ter wereld zijn eigen ambassade uitbaat om de eigen belangen te verdedigen. Maar bovenal moet één Europees leger worden opgericht dat zowel de start van een echte Europese defensie betekent, als de Europese pijler moet uitmaken van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. Dat leger moet voldoende groot zijn - honderdduizend soldaten - en tegelijk modern uitgerust worden om meerdere vredesoperaties aan te kunnen op en buiten het Europese continent. De Europese Unie moet zo op de internationale scène de “force of the good” worden, waarmee bloedige conflicten en etnische zuiveringen kunnen worden gestopt of voorkomen.

Maar de Europese Unie uitbouwen tot één hechte politieke federatie vraagt ook om een aantal grondige institutionele aanpassingen. Vooreerst op het vlak van de financiële middelen. Die middelen willen beperken tot om en nabij één procent van het Europese BBP is een rem op de Europese ontwikkeling. Zeggen dat die één procent rijkelijk veel is, is pure onzin. De nationale lidstaten en hun ondergeschikte besturen geven vandaag bijna veertig maal zoveel uit. De federale overheid in de Verenigde Staten beschikt ongeveer over twintig procent van het Amerikaanse BBP. Maar bovenal is er nood aan eigen middelen voor de Unie. Vandaag wordt de Europese begroting gefinancierd door nationale bijdragen van de lidstaten. Bij iedere opmaak van de begroting in Europa vervallen de staatshoofden en regeringsleiders telkens weer in een destructieve houding. “Hoe ontvang ik zoveel mogelijk centen van de Unie zonder er al te veel toe bij te dragen?” Het eeuwige spel van nettobetalers en netto-ontvangers. Zoals Margaret Thatcher destijds met haar uithaal “I want my money back”, een uitspraak die inmiddels maar al te gretig door de leden van de Europese Raad wordt herhaald. Daarom moet de Europese Unie beschikken over eigen, autonome middelen. Inkomsten die zijzelf bij elke Europese burger heft en int, en dit ter vervanging van een aantal nationale belastingen. Zo verwerft de burger een rechtstreekse inkijk in Europa en verkrijgt hij - naast het uitbrengen van zijn stem bij de verkiezingen voor het Europese Parlement - een tweede hefboom om de gang van zaken in de Unie te sturen.

De tweede institutionele aanpassing die dringend noodzakelijk is, is de afschaffing van de regel van de unanimiteit. Die is vandaag nog steeds geldig op tal van belangrijke beleidsdomeinen. Wanneer we met zevenentwintig landen en in de toekomst met dertig lidstaten of meer, aan ieder land een vetorecht blijven toekennen, zullen we stilaan geen beslissingen meer kunnen nemen, althans geen moedige beslissingen. En dat is een dramatisch vooruitzicht. Zeker nu de uitdagingen die op ons afkomen, groter worden. De afschaffing van de unanimiteitsregel en de invoering van de regel van de gekwalificeerde meerderheid is een noodzaak, en dat op alle beleidsdomeinen. Het is de absolute voorwaarde om Europa niet te laten verzinken tot een onmachtige, gesloten club waarin nationale- en groepsbelangen primeren op het belang van het Europese geheel. En dat is geen doembeeld uit de verre toekomst, maar een sluipend gif dat zich vandaag zienderogen verspreidt. We zien angst omslaan in verstarring. We horen positieve stemmen verdrinken in een pessimistisch stilzwijgen. We ruiken opnieuw het kille zweet van het nationalistische eigenbelang. Het is aan de aanhangers van de vrije en open samenleving om weerwerk te bieden en Europa opnieuw op koers te zetten.