De rijkdom van de migratie

Alleen een open samenleving boekt succes zowel economisch, cultureel als intellectueel. Een van de redenen hiervoor is migratie. Het zijn immers niet onze genen die onze samenleving succesvol maken, maar wel onze ideeën. En hoe meer mensen vanuit verschillende invalshoeken met nieuwe meningen en opvattingen naar ons land komen, hoe meer kansen er zijn dat onze samenleving bloeit. Migratie is dus geen verarming, maar een verrijking voor de samenleving.

Toch wordt het fenomeen migratie vandaag als een probleem aanzien. Het wordt nog steeds gelinkt aan de slecht beheerde en verwerkte migratiegolf van de jaren vijftig en zestig, toen veel arbeiders voornamelijk uit Zuid-Europa, Noord-Afrika en Turkije naar België kwamen om hier het zware werk te verrichten dat onze eigen arbeiders zelf niet meer wilden doen. “Gastarbeiders” werden ze genoemd. Een benaming die duidelijk aangaf dat het onze verwachting was dat ze hier maar een beperkt aantal jaren zouden verblijven. Reden ook waarom nauwelijks enige inspanning werd ondernomen om ze te integreren. Integendeel. Zij woonden in eigen straten en wijken, hoefden onze taal niet te leren. Een kruisbestuiving van ideeën en culturen was van bij de aanvang onmogelijk. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat sinds de tachtiger en de negentiger jaren hun aanwezigheid als een probleem wordt ervaren.

Inmiddels werd de economische migratie stopgezet en beperkt de inwijking in ons land zich tot gezinsherenigingen en politieke vluchtelingen. Vooral de asielprocedure, de zogenaamde Conventie van Genève werd de voorbije tien jaar massaal misbruikt. Het spreekt vanzelf dat we mensen moeten blijven opvangen die in hun eigen land met de dood worden bedreigd of worden vervolgd of gefolterd omdat ze een andere politieke mening hebben of een andere geloofsovertuiging. Dat is onze morele plicht. Maar het omzeilen van de asielwet is - hoe begrijpelijk ook - niet de aangewezen weg om in het westen een beter lot te vinden. Niet alleen holt dit de Conventie van Genève uit ten nadele van de echte politieke vluchtelingen, maar vooral drijft het grote groepen van uitzichtloze mensen in handen van criminele organisaties die zich inlaten met mensenhandel. Die mensenhandel zorgt voor een grote stroom van illegalen vanuit Centraal Azië, maar vooral vanuit het zuiden, vanuit Afrika. Zij bonken op de poorten van Europa omdat ze hopen hier een beter bestaan te kunnen vinden. Waarbij wij dan weer - zonder al te veel succes overigens - ze proberen af te weren met patrouilles van vliegtuigen en boten of het optrekken van metershoge hekken zoals rond de Spaanse enclaves in Marokko. Overal bij de toegangspoorten tot de westerse wereld worden vandaag nieuwe moderne systemen van grensbewaking opgesteld: het Schengen Informatie Systeem in Europa, een 24 uursverkenning en toezicht langs de drieduizend kilometer lange noordgrens van Australië, de uitbreiding en versterking van het elfhonderd kilometer lang hekwerk tussen de VS en Mexico.

Die muur rond het westen baat nauwelijks. De migratiedruk blijft toenemen. Wat niet verwonderlijk is als men beseft dat achter die muur zich slechts 14% van de wereldbevolking ophoudt, maar wel 73% van het wereldinkomen. Hoe dan ook, het migratiebeleid is toe aan een grondige koerswijziging. Legale economische migratie moet opnieuw bespreekbaar worden. Het ontbreken ervan zet aan tot een golf van illegale migratie en mensenhandel. Meer nog, het ondermijnt vandaag onze welvaart. Tienduizenden vacatures raken vandaag niet ingevuld. Ook als we werklozen maximaal omscholen zal dat geen einde stellen aan de ellenlange lijst van knelpuntberoepen. En voor een bedrijf is iedere niet ingevulde vacature een rem op haar ontwikkeling. Daarom is het noodzakelijk onze koudwatervrees te overwinnen. We moeten naar het voorbeeld van andere niet-Europese landen een nieuwe verstandige migratiepolitiek ontwikkelen. Zoals Canada bijvoorbeeld. Naast politiek asiel en gezinshereniging kent het twee specifieke vormen van migratie, namelijk investeerders die in het land willen komen wonen en de zogenaamde “skilled workers”, waarbij voldoende kwalificaties inzake opleiding en talenkennis vereist zijn en één jaar werkervaring. Als hun kwalificaties overeenstemmen met een beroep dat op de “General Occupations List” staat, de Canadese lijst van de knelpuntberoepen, dan kunnen zij in Canada komen werken zonder dat ze een aanbod op zak hebben. In het andere geval is een aanbod van een werkgever vereist. Op die manier komen gemotiveerde werknemers de economie in Canada versterken.

Het Canadees migratiesysteem kan een goede inspiratiebron vormen voor de verandering die wij moeten doorvoeren. Het is open en beperkend tegelijk. Het geeft de kans aan mensen die willen werken om vacatures in te vullen die anders moeilijk ingevuld geraken. En het laat buitenlanders op individuele basis toe te immigreren en te integreren in onze samenleving op de beste manier die denkbaar is, namelijk door te werken. Door een aanpak dus die de mensen, ook de migranten, niet bekijkt door de bril van hun afkomst, maar door die van hun capaciteiten en mogelijkheden. Zo’n benadering is het beste tegengif tegen racisme, xenofobie en onverdraagzaamheid.

Maar economische migratie is ook een verrijking voor het zuidelijke deel van de aarde. Het jaarlijkse bedrag dat migranten overmaken aan hun families bedraagt niet minder dan 225 miljard dollar, het dubbele van alle officiële ontwikkelingshulp. Gezinnen in ontwikkelingslanden waarvan iemand in het buitenland werkt, zijn er meestal een stuk beter aan toe dan andere gezinnen. Hun inkomen is hoger, waardoor hun kinderen naar school kunnen gaan en niet hoeven te werken. Zij beschikken over meer geld voor gezondheidszorgen, meer geld ook voor het opstarten van een eigen zaak. Het verleidde de Filippijnse minister van Arbeid ooit tot volgende uitspraak: “onze werkenden in het buitenland hebben meer huizen gebouwd, meer arme kinderen naar school gestuurd en meer ondernemingen doen opzetten dan alle andere programma’s van de overheid samen.” Maar het meest gekende voorbeeld is natuurlijk India waar de ICT-industrie werd opgericht door Indiërs die in de Verenigde Staten studeerden en die daarna jarenlange ervaring opbouwden in Silicon Valley alvorens naar hun land terug te keren en hun eigen zaak op te starten. In de ICT-industrie in India werken vandaag miljoenen mensen. Het is een enorm reservoir van geschoolde arbeidskrachten dat kan worden aangeboord. Meer dan in een “brain drain” resulteert migratie dus in een “brain gain”, een win-winsituatie zowel voor het gast- als voor het moederland.