De wereld die op ons afstormt

Elk tijdsgewricht vraagt om een eigen diagnose, een eigen benadering. Want elk tijdperk draagt uitdagingen in zich die verschillend zijn. De wereld waarin we vandaag leven, is niet meer dezelfde als degene die ik beschreef in de eerste burgermanifesten. De wereldwijde revolutie, de zogenaamde globalisering of mondialisering stond toen nog in haar kinderschoenen. Het internet was nog maar net geboren. Vandaag grijpt die globalisering razendsnel om zich heen. De vraag is waarheen ons dit voert? Hoe zal de wereld van morgen er uitzien? Wanneer we de trends van vandaag doortrekken, kunnen we ons een beeld vormen van wat er ons in het jaar 2020 te wachten staat.

De belangrijkste evolutie zal ongetwijfeld de demografie zijn. De groei en de samenstelling van de bevolking zullen een steeds belangrijkere rol gaan spelen in de sociale en economische veerkracht van een land, een regio of zelfs een gans continent. Zeker nu door de informatisering en de globalisering elk land of regio gemakkelijker toegang kan krijgen tot de weldaden van de nieuwe technologieën en productiemethoden en ook de aanvoer en het transport van goederen en grondstoffen steeds sneller en goedkoper wordt. Met andere woorden: of een land al dan niet rijk is aan energie en grondstoffen, of het centraal of eerder perifeer gelegen is, of het een droog continentaal of integendeel een vochtig tropisch klimaat kent, zal steeds minder en minder een determinerende rol spelen of beslissend zijn voor het welvaartsniveau. Het onvermijdelijke gevolg zal zijn dat de groei, de samenstelling en de opleiding van de bevolking bepalend zullen worden. Hoe ouder de bevolking en hoe kleiner het aantal jongeren, hoe groter het risico is dat de groei wordt afgeremd en de economie krimpt. Hoe moeilijker het bovendien ook wordt om de vergrijzing betaalbaar te houden. Hoe jonger daarentegen de bevolking is, hoe beter opgeleid ook, hoe meer men een samenleving zal zien bevolkt door actieve mensen die op zoek zijn naar een betere toekomst. De cijfers van vandaag spreken boekdelen.

In India zijn meer dan 30% van de mensen jonger dan 14 jaar, terwijl minder dan 5% ouder is dan 65. In China zijn meer dan 20% jonger dan 14, en minder dan 8% ouder dan 65. In de Verenigde Staten is dat respectievelijk meer dan 20% en 12,5%. In de Europese Unie is iets meer dan 16% jonger dan 14 jaar en is bijna 17% ouder dan 65. Alleen in Europa zijn er dus meer ouderen dan jongeren. Ook in België zien we dezelfde verhouding tussen jong en oud, namelijk 16,7% tegenover 17,4%, waarbij de ouderen qua leeftijd wel een stuk boven het Europese gemiddelde zitten.

Naar schatting zal de wereldbevolking in 2020 uit 7,8 miljard mensen bestaan. 56% daarvan zullen Aziaten zijn, waarvan 19% Chinezen en 17% Indiërs. Zestien procent zullen Afrikaan zijn, dertien procent wonend in Noord – en Zuid-Amerika, waarvan slechts vier procent in de Verenigde Staten. 7% zal wonen in Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie. Slechts 5% van de totale wereldbevolking woont in 2020 in West-Europa, 3% in het Midden-Oosten.

Door die bevolkingsgroei zullen ook de huidige economische groeicijfers aanhouden: Europa ongeveer 2%, de VS iets meer dan 3%, India rond de 9%, China meer dan 10%. Die groei zal leiden tot een spectaculaire aanwas van de middenklasse en dus van de consumptie in deze twee nieuwe grootmachten. In 2020 zal de middenklasse in China bijvoorbeeld dubbel zo groot zijn als vandaag, namelijk 40% van de bevolking of meer dan een half miljard mensen. China zal tegen 2020 de grootste economie hebben, na de Verenigde Staten. India volgt op de voet, terwijl Europa met moeite een groei van één à twee procent zal halen. Naarmate de kwaliteit van het leven in het Oosten, in Azië beter wordt, slinkt ook de druk om zich in Europa te komen vestigen.

De gestage groei van de bevolking in Azië, gekoppeld aan de spectaculaire groei van haar economie, laat zich nu al voelen op het vlak van de energie, meer bepaald in de sterke stijging van de energieprijzen. Deze trend zal zich alleen maar doorzetten. De vraag vanuit China en India naar gas en olie zal blijven toenemen. Dit terwijl het aanbod grotendeels beperkt zal blijven tot landen zoals Irak, Saoedi-Arabië en Rusland. Het alternatief, de hernieuwbare energie, zal in 2020 aan slechts 8% van onze totale energiebevoorrading kunnen voldoen, waardoor de druk zal toenemen om meer steenkool te gebruiken en nieuwe nucleaire centrales te bouwen.

Deze ontwikkelingen hebben uiteraard ook politieke gevolgen. Het is hoogst onwaarschijnlijk dat de huidige geopolitieke verhoudingen in 2020 nog zullen overeind blijven. China, India, wellicht ook Brazilië en een herrezen Rusland zullen hun stem opeisen aan de politieke onderhandelingstafel. Het aandeel van Europa met in totaal zes procent en de Verenigde Staten met vier procent van de wereldbevolking zal geleidelijk aan slinken. De invloed van ons waardestelsel ook. Het blijft bovendien gissen of er een eensgezindheid zal kunnen gevonden worden om de problemen in het Midden-Oosten en in Afrika op te lossen. De leefbaarheid in beide regio’s verbetert wellicht nauwelijks. De gevolgen liggen voor de hand. Het islamitisch fundamentalisme zal nog in kracht toenemen. Ook in Afrika. Wat zal leiden tot meer terroristische aanslagen, terwijl de migratiedruk van het arme Zuiden naar het rijkere Noorden verder zal oplopen.

Ook de vervuiling van het milieu en de klimaatverandering zullen ernstige bedreigingen blijven. Als de huidige trend niet radicaal wordt omgebogen, zal een verdere toename van de CO²-uitstoot zorgen voor meer opwarming van de aarde en dus meer problemen. Meer orkanen, meer overstromingen en het uitsterven van tal van diersoorten met een toename van allerlei ziekteverschijnselen zullen de waarschijnlijke uitkomst zijn.

Staat ons dan een Apocalyps te wachten? Niet noodzakelijk. Wat hierboven wordt geschetst, is een loutere projectie van de ontwikkelingen die zich vandaag aan de oppervlakte manifesteren. Alleen als we niets ondernemen, dreigt dit beeld over pakweg vijftien à twintig jaar realiteit te zijn. Maar we kunnen het tij keren. Aan ons de keuze.